Architekt: Wiktor Kokorin, Georgy Leżawa i Władimir Nasaridze

Budowa: 1933- 1953

Pierwotna funkcja: Dom Rządowy Gruzińskiej SRR

Obecna funkcja: Parlament Gruzji

Stan: Dobry, trochę zmienione

Ulica: Aleja Rustawelego N 8

Na Alei Rustawelego N 8, prezentuje się Gmach Parlamentu Gruzji, po lewej stronie którego znajduje się państwowa szkoła N 1 ( przed szkołą stoi pomnik gruzińskich pisarzy i działaczy społecznych Ilii Czawczawadze i Akaki Tsereteli), po prawej pałac „młodzieży”, naprzeciwko przez ulicę troszkę w lewo od parlamentu znajduje się z początków XX wieku cerkiew „Kaszweti”.

Jeszcze pod koniec XIX wieku w miejscu obecnego parlamentu znajdowała się cerkiew Aleksandra Newskiego, która została zburzona w 1930 roku przez komunistów nie wyznających żadną religię i na jej miejscu po trzech latach zaczęły się pracy budowlane Domu Rządowego Gruzińskiej SRR, tak się nazywał Parlament wcześniej. Architektami budynku byli Wiktor Kokorin, Georgy Leżawa i Władimir Nasaridze. Budowa Domu Rządowego zakończyła się 1953 roku, z początku wybudowali tylną część budynku nazwaną jako „B”, później wybudowali główną część reprezentacyjną „A”, gdzie mieściła się Rada Najwyższa i Rada Ministrów. Obecnie w piwnicy Parlamentu nadal są zachowane fragmenty z cerkwi Aleksandra Newskiego z freskami, prawdopodobnie architekci celowo zostawili kawałek historii tego miejsca. Stylem architektonicznym budynek obecnego parlamentu jest typowym dla budynków rządowych epoki stalinowskiej. Według autora książki ”Architektura Tbilisi” (1982 rok) – Tengiza Kwirkwelia: „Z urbanistycznego punktu widzenia Dom Rządowy został zbudowany logicznie. Wcięcie od czerwonej linii służy dwóm celom: podkreśla społeczne znaczenie i wprowadza pożądaną pauzę w wstęgową konstrukcję alei. Proporcje budynku i rytm podcienia <<kontynuują>> bieg ulicy i nie wyrywają budynku z istniejącej struktury ulicy”.

Historycznie się złożyło, że przed tym budynkiem odbywają się protesty i zaczęło się to jeszcze 1956 roku, kiedy przed gmachem zgromadziło się wiele gruzinów niezadowolonych z procesu destalinizacji. Wiadomo, wojska rosyjskie stłumili protest w wyniku czego zginęły 22 osoby. Kolejna pokojowa demonstracja gruzinów wymagających niepodległości na Alei Rustawelego, odbyła się tak samo na dużej skale przed Domem Rządu w 1989 roku 9 kwietnia, został podobnie brutalnie stłumiony przez wojska Zakaukaskiego Okręgu Wojskowego, zginęły 21 osob. Obecnie 9 kwiecień to dzień, który w Gruzji kojarzy się ze smutkiem, masakrą i okrucieństwem, na które jest zdolna Rosja, ten dzień obchodzony jest corocznie jako dzień pamięci zmarłych i jest oficjalnym dniem wolnym od pracy w Gruzji. Przed budynkiem Parlamentu znajduje się pomnik poświęcony wydarzeniom 9 kwietnia ( obecnie do tego pomniku dodano dużo zdjęć bohaterów Gruzji, którzy zginęli w wyniku inwazji Rosji 24 lutego 2022 roku na Ukrainie). Podczas wojny domowej w 1991-1993 roku budynek był mocno uszkodzony cała ulica Rustawelego była pod obstrzałem, wiele budynków na zawsze zamieniły się w gruzy ( hotel „Oriant”). Kolejne wydarzenie, które nie ominęłą Parlament Gruzji to była pokojowa „rewolucja róż” w 2003 roku, w wyniku której Prezydent Eduard Szewardnadze oddał władzę. Wszystkim się zapamiętał fakt jak Michail Saakaszwili dopił po nim herbatę, kiedy wkroczył do budynku parlamentu i objął władzę.

Historii Parlamentu zapamiętała się także „Noc Gawriłowa”, kiedy w 21 czerwcu 2019 roku tysiące gruzinów protestowali pod gmachem parlamentu. Aktywiści oburzyli się, że rząd Gruzji dopuścił, żeby na czele parlamentu zasiadł komunistyczny poseł Siergiej Gawriłow, który podczas wizyty mówił po rosyjsku. Gawriłow musiał szybko wyjechać... Fala protestów odbywają się od 25 lutego 2022 roku, są to głównie antyrosyjskie protesty mające na celu wsparcie Ukrainy.

W 2012 roku Parlament Gruzji był oficjalnie przeniesiony do Kutaisi, do nowego budynku, ale dość szybko w 2017 roku, funkcja Parlamentu Państwa wróciła do starego budynku w Tbilisi. To miejsce zostało symbolicznie miejscem protestów, demonstracji i zgromadzeń ludzi, którzy czegoś wymagają. Parlament Gruzji jest świadkiem wielu ważnych historycznych wydarzeń Gruzji i z pewnością można powiedzieć, że wiele jeszcze są przed nim.

არქიტექტორები: ვიქტორ კოკორინი, გიორგი ლეჟავა და ვლადიმერ ნასარიძე
მშენებლობა: 1933-1953
პირვანდელი ფუნქცია: საქართველოს სსრ-ის მთავრობის სახლი
ამჟამინდელი ფუნქცია: საქართველოს პარლამენტი
მდგომარეობა: კარგი, ნაწილობრივ შეცვლილი
მისამართი: რუსთაველის გამზირი N 8

რუსთაველის გამზირის N 8-ზე აღმართულია საქართველოს პარლამენტის შენობა. მის მარცხენა მხარეს მდებარეობს სახელმწიფო სკოლა N 1, რომლის წინ დგას ქართველი მწერლებისა და საზოგადო მოღვაწეების, ილია ჭავჭავაძისა და აკაკი წერეთლის ძეგლი. მარჯვნივ მდებარეობს ახალგაზრდობის სასახლე, ხოლო მოპირდაპირე მხარეს, ქუჩის გადაღმა, პარლამენტიდან ოდნავ მარცხნივ, დგას XX საუკუნის დასაწყისის ეკლესია „ქაშვეთი“.

ჯერ კიდევ XIX საუკუნის ბოლოს, დღევანდელი პარლამენტის ადგილას ალექსანდრე ნეველის ეკლესია იდგა, რომელიც 1930 წელს კომუნისტებმა დაანგრიეს. სამი წლის შემდეგ მის ადგილას დაიწყო საქართველოს სსრ-ის მთავრობის სახლის მშენებლობა, ასე ერქვა მაშინდელ პარლამენტს. შენობის არქიტექტორები იყვნენ ვიქტორ კოკორინი, გიორგი ლეჟავა და ვლადიმერ ნასარიძე. მთავრობის სახლის მშენებლობა 1953 წელს დასრულდა. თავდაპირველად აშენდა შენობის უკანა ნაწილი, რომელსაც „B“ ეწოდებოდა, შემდეგ კი მთავარი, წარმომადგენლობითი ნაწილი „A“, სადაც განთავსებული იყო უზენაესი საბჭო და მინისტრთა საბჭო. დღესაც პარლამენტის სარდაფში შემორჩენილია ალექსანდრე ნეველის ეკლესიის ფრაგმენტები ფრესკებით. დიდი ალბათობით, არქიტექტორებმა ამ ადგილის ისტორიის მცირე ნაწილი შეგნებულად დატოვეს.

არქიტექტურული სტილით დღევანდელი პარლამენტის შენობა ტიპური სტალინური ეპოქის სამთავრობო ნაგებობაა. წიგნის „თბილისის არქიტექტურა“ (1982) ავტორის, თენგიზ კვირკველიას, შეფასებით: „ურბანისტული თვალსაზრისით მთავრობის სახლი ლოგიკურად არის აშენებული. წითელი ხაზიდან შეწევა ორ მიზანს ემსახურება: ხაზს უსვამს საზოგადოებრივ მნიშვნელობას და გამზირის ზოლიან სტრუქტურაში სასურველ პაუზას ქმნის. შენობის პროპორციები და არკადის რიტმი ქუჩის სვლას აგრძელებს და შენობას არსებული ქუჩის სტრუქტურიდან არ აგდებს“.

ისტორიულად ისე ჩამოყალიბდა, რომ სწორედ ამ შენობის წინ იმართება საპროტესტო აქციები. ეს ჯერ კიდევ 1956 წელს დაიწყო, როცა მთავრობის სახლის წინ ბევრი ქართველი შეიკრიბა დესტალინიზაციის პროცესით უკმაყოფილო. როგორც ცნობილია, საბჭოთა ჯარებმა ეს პროტესტი ძალით ჩაახშვეს, რის შედეგადაც 22 ადამიანი დაიღუპა. შემდეგი მასშტაბური მშვიდობიანი დემონსტრაცია, რომელშიც ქართველები დამოუკიდებლობას მოითხოვდნენ, რუსთაველის გამზირზე, მთავრობის სახლის წინ, 1989 წლის 9 აპრილს გაიმართა. ისიც სასტიკად დაარბიეს ამიერკავკასიის სამხედრო ოლქის ჯარებმა და 21 ადამიანი დაიღუპა. დღეს 9 აპრილი საქართველოში ასოცირდება სევდასთან, ჟლეტასა და იმ სისასტიკესთან, რომლის ჩადენაც რუსეთს შეუძლია. ეს დღე ყოველწლიურად აღინიშნება როგორც დაღუპულთა ხსოვნის დღე და ოფიციალური უქმე დღეა საქართველოში.

პარლამენტის შენობის წინ დგას 9 აპრილის მოვლენებისადმი მიძღვნილი მემორიალი. დღეს ამ ძეგლთან დამატებულია საქართველოს იმ გმირების მრავალი ფოტო, რომლებიც 2022 წლის 24 თებერვალს რუსეთის მიერ უკრაინაში შეჭრის შემდეგ დაიღუპნენ. 1991-1993 წლების სამოქალაქო ომის დროს შენობა ძლიერ დაზიანდა, ხოლო მთელი რუსთაველის გამზირი ცეცხლის ქვეშ იყო. ბევრი შენობა სამუდამოდ ნანგრევებად იქცა, მათ შორის სასტუმრო „ორიენტი“. კიდევ ერთი მნიშვნელოვანი მოვლენა, რომელმაც საქართველოს პარლამენტი არ აუვლია გვერდს, იყო მშვიდობიანი „ვარდების რევოლუცია“ 2003 წელს, რომლის შედეგადაც პრეზიდენტმა ედუარდ შევარდნაძემ ხელისუფლება დათმო. ბევრს ახსოვს ეპიზოდი, როცა მიხეილ სააკაშვილმა პარლამენტის შენობაში შესვლის შემდეგ შევარდნაძის დაუმთავრებელი ჩაი დალია და ძალაუფლება გადაიბარა.

პარლამენტის ისტორიაში ასევე დარჩა sogenannte „გავრილოვის ღამე“, როცა 2019 წლის 21 ივნისს პარლამენტის შენობის წინ ათასობით ქართველი გამოვიდა საპროტესტოდ. აქტივისტები აღაშფოთა იმან, რომ საქართველოს ხელისუფლებამ დაუშვა, პარლამენტის თავმჯდომარის სავარძელში დამჯდარიყო კომუნისტი დეპუტატი სერგეი გავრილოვი, რომელიც ვიზიტის დროს რუსულად საუბრობდა. გავრილოვს ქვეყნის დატოვება სასწრაფოდ მოუხდა. საპროტესტო ტალღა გრძელდება 2022 წლის 25 თებერვლიდანაც. ეს აქციები ძირითადად ანტირუსული ხასიათისაა და მიზნად უკრაინის მხარდაჭერას ისახავს.

2012 წელს საქართველოს პარლამენტი ოფიციალურად გადაიტანეს ქუთაისში, ახალ შენობაში, თუმცა საკმაოდ მალე, 2017 წელს, ქვეყნის პარლამენტის ფუნქცია კვლავ ძველ შენობას, თბილისში დაუბრუნდა. ეს ადგილი სიმბოლურად იქცა პროტესტების, დემონსტრაციებისა და იმ ადამიანების შეკრების სივრცედ, რომლებიც რაღაცას მოითხოვენ. საქართველოს პარლამენტი მრავალი მნიშვნელოვანი ისტორიული მოვლენის მოწმეა და თამამად შეიძლება ითქვას, რომ მომავალში კიდევ ბევრ მოვლენას იხილავს.

Przewodnik po Tbilisi